ЖСТТ ДЕГЕН ЭМНЕ?

Жөнгө салуунун тутумдук талдоосу: бул эмне жана эмне үчүн керек?

Кыргызстанда бизнес курууга, жана натыйжа катары өлкөнүн экономикалык өнүгүүсүнө  жол тоскон 

тоскоолдукдарды табууга багытталган глобалдуу жөнгө салуучу реформа киргизилди – бул «Жөнгө 

салуунун тутумдук талдоосу» (ЖСТТ). Долбоор Кыргыз Республикасынын Өкмөтү жана ЕККУнун 

Бишкектеги Борбору менен бирге ишке ашырылууда жана негизги аткаруучу органдарды камтыйт.  

Негиздер: 

Реформа КР Президентинин 12.11.2013-жылдагы №215 «Бийлик органдарындагы саясий жана 

системалуу коррупциянын себептерин жоюу боюнча чаралар жөнүндө» Жарлыгынын логикалык 

уландысы болду, КР Өкмөтүнүн алдына - мамлекеттин ишкердикке администрациялык жана жөнгө 

салуучулук жүктөмүн "Гильотина принцибин" колдонуу менен азайтуу тапшырмасы коюлган. 

Аталган Жарлыкты аткарууда 2014-жылдын 19-мартында «Жөнгө салуунун тутумдук талдоосу» жөнгө 

салуучу реформа боюнча долбоорду ишке ашыруу боюнча КР Өкмөтү менен ЕККУнун Бишкектеги 

Борборунун ортосунда өз ара түшүнүшүү жөнүндө Меморандумга кол коюлган. Ал эми 2015-жылдын 

12-январында КР Өкмөтүнүн №4 “Жөнгө салуунун тутумдук талдоосу” жөнгө салуучулук реформа 

боюнча долбоорду ишке ашыруу жөнүндө” токтому менен жөнгө салуучулук реформа боюнча Кеңеш 

түзүлүп, анын жобосу, ошондой эле ЖСТТ долбоорун ишке ашырууга тартылган 34 мамлекеттик 

органды камтыган тизмеги бекитилген. Кеңеш кеңеш берүүчү, ЖСТТ долбоорунун ишке 

ашырылышына контролду камсыз кылган, ишкердик иштердин чөйрөсүндө ЧУАны өркүндөтүү 

боюнча сунуштамаларды жана сунуштарды иштеп чыгуучу орган болуп саналат. Бардык иши премьер-

министр тарабынан кураторлукка алынат. 

Координациялоочу орган болуп жөнгө салуучулук реформа боюнча Кеңеш саналат. Кеңештин 

Катчылыгы болуп КР Экономика министрлиги белгиленди, ал эми процесстин катышуучуларынын 

ортосунда түздөн түз байланышты жүзөгө ашырган жумушчу орган болуп  Жөнгө салуучулук реформа 

боюнча бөлүм  саналат. Реформаны ишке ашыруунун дагы эки субъектиси катары мамлекеттик 

органдардын жана бизнес–коомдоштугунун жумушчу топтору саналат.

Жөнгө салуучулук реформага тартылган мамлекеттик органдар 2014-2016-жылдардын ичинде бардык 

ченемдик базанын инвентаризациясын өткөрүүгө, Жөнгө салуучулук реформа  боюнча бөлүм - анын 

жыйынтыктарын бизнес-сектордун позициясы менен салыштырып, жана тараптардын 

кызыкчылыктарын эске алуу менен Кеңешке тигил же бул ЧУАны өзгөртпөстөн калтыруу, оңдоолорду 

киргизүү же жокко чыгаруу боюнча сунуштамаларын берүүгө тийиш (мындан ары Өкмөт тарабынан 

чечимди кабыл алуу үчүн).

Пайдалар 

Реформанын максаты – ишкердик чөйрөсүндө мыйзамдар базасын жөнөкөйлөтүү, Кыргызстандагы 

инвестициялык климатты радикалдуу өзгөртүү, ишмердүүлүгү социалдык шарттардын жакшырышына 

жана экономиканын динамикалуу өнүгүшүнө көмөк көрсөтүүсү үчүн улуттук жана чет элдик 

инвесторлор үчүн жагымдуу шарттарды түзүү жана коррупцияны минималдаштыруу. Мындан 

тышкары алдыдагы ЕАЭБга кошулуу биздин өлкөнү өнүгүү үчүн жаңы мүмкүнчүлүктөрдү табууга жана 

мамлекеттик жөнгө салуу менен байланышкан жеке менчик секторунун чыгымдарын кыскартуунун 

эсебинен экономиканын чыныгы секторунун активдүүлүгүн стимулдаштырууга милдеттендирет. 

Азыркы шарттарда бизнес-чөйрө, инвестициялык климат биздин атаандаштык өзгөчөлүгүбүз болууга 

тийиш. 

Реформанын маңызы болуп Кыргызстанда ишкердик ишти жөнгө салуучу маанисиз жана эң эле 

көйгөйлүү, кайталоочу  мыйзам актыларынан кутулуу саналат.

Жөнгө салуучулук реформаны жүргүзүүдөн Кыргызстан үчүн негизги пайдалар:

• бизнес, чет элдик жана жергиликтүү инвестициялар үчүн жагымдуу шарттарды түзүү менен 

коррупция үчүн мүмкүнчүлүктөр  кыскарат, ишкердик чөйрөсүндөгү мыйзамдар базасы 

жөнөкөйлөнөт;

• мамлекеттик жөнгө салуу менен байланышкан жеке менчик секторунун чыгымдарын кыскартуунун 

эсебинен экономиканын чыныгы секторунун активдүүлүгүн стимулдаштыруу;

• мамлекеттик башкаруунун кыйла жөнөкөй жана натыйжалуу тутумун түзүү (кереги жок 

функцияларды жоюну карап чыгуу боюнча сунуштамалар болушу мүмкүн);

• кызмат адамдарына берилген өтө татаал жоболорду жөнөкөйлөтүү жана аракеттердин чектен 

тышкары эркиндигин чектөө жолу менен коррупция үчүн мүмкүнчүлүктөрдү төмөндөтүү;

•  тартылган 34 мамлекеттик органдарда даярдалган, окутулган жана заманбап тенденциялар менен 

бир катарда жөнгө салуучулук реформаны өткөрүүдө тажрыйбасы бар эксперттердин штаты 

түзүлүүдө;

• 34 мамлекеттик органдын натыйжалуу жөнгө салуучулук саясатты иштеп чыгуу жана ишке ашыруу 

үчүн укуктук тереңдетилген талдоонун заманбап ыкмаларын колдонуу боюнча потенциалын 

жогорулатуу;

•   мамлекеттик башкаруу тутумунда ЖСТТны (жөнгө салуучулук тассирин талдоо) өнүктүрүү;

•   мамлекет менен бизнестин ортосунда мамлекеттик-жеке баарлашууну бекемдөө;

• 2013-2017-жылдарга КР туруктуу өнүгүшүнүн улуттук стратегиясын ишке ашыруусун камсыз кылуу.

Мында финансылык жана кадр ресурстарынын дефицитин сезген мамлекеттик органдар үчүн чоң 

кошумча бар: тереңдетилген инвентаризациялоо жана мыйзамдарды баалоо алардын жумушун 

көбүнесе жеңилдетет, ар кандай коллизияларды жана кайталоолорду жок кылат, бул мындан ары 

алардын жумушунда талдоонун ыкмаларын натыйжалуу колдонуусуна жардам берет. Биздин 

ишкерлер, биринчи иретте, убакыттын кыскарышы жана финансылык коромжулар түрүндө пайда 

алышат.

Процесс

Реформалоонун процесси үч этаптан турат: 1) ЧУАны инвентаризациялоодон, 2) аларды талдоодон 

жана баалоодон жана 3) конкреттүү ЧУАны өзгөртпөстөн калтыруу, оңдоолорду киргизүү же жокко 

чыгаруу боюнча Өкмөткө сунуштамаларды иштеп чыгуу.

2015-жылдын март айынан баштап мамлекеттик органдар реформалоонун биринчи этабын 

–ченемдик укуктук актылардын толук инвентаризациялоосун баштады, алардын ар бири 

мыйзамдуулук, негизделгендик, коррупциялык механизмдердин болуу, бизнес менен достук 

мамиледе болуу предметине карата талдоого алынат.  Ашыкча жана натыйжасыз ченемдик укуктук 

актылар жоюлууга сунушталат. Инвентаризациялоого жана тиешелүү сунуштарды иштеп чыгууга, 

мамлекеттик органдар, мамлекеттик органдар тарабынан берилген сунуштамаларды караган 

кызыкдар тараптар жана талдоо жүргүзгөн, күчүндөгү ЧУАларды инвентаризациялоого, талдоого 

жана баалоого  катышкан жана аткарган иштин жыйынтыгы боюнча өзүнүн сунуштамаларын берген 

жеке сектор да катышат.  

Бул эки тараптын тең кызыкчылыктарын эске алууга жардам берген мамлекеттин жана бизнестин 

биргелешкен аракеттери болот. Жыйынтык үчүн жеке жоопкерчилик министрликтердин жана 

ведомстволордун жетекчилерине жүктөлгөн, ошондуктан өздөрүнүн ар бир ченемдик документин 

кылдат изилдеп чыгуу алардын кызыкчылыгында. Кыргызстанда мындай комплекстүү 

инвентаризация биринчи жолу өткөрүлүүдө.

Реформа «e-Guillotine» программасын колдонуу менен жүзөгө ашырылууда. Анын иштеп чыгуучусу 

болуп «Jacobs, Cordova & Associates» эл аралык компания саналат. Бул жөнгө салуучулук реформаны 

жүргүзүү жаатындагы дүйнөнүн алдынкы уюму. «e-Guillotine» ыкмасы экономикалык жактан 

натыйжасыз жана максаттуу эмес болуп саналган мыйзамдарды карап чыгуу жана механизмдерди 

табуу боюнча натыйжалуу жана ыкчам инструмент. Ал ар бир укуктук ченемдик актыга досье 

жүргүзүүчү, анын айрым критерийлери боюнча талдоо жүргүзгөн (мыйзамдуулук, максаттуулук, 

бизнес менен достук мамиледе болуу, коррупциялык жолдордун болушу ж.б.), экономикалык 

натыйжаны баалоо, мүмкүн болуучу чыгымдарды, мониторингди ж.б. кошуу менен бардык ЧУАнын 

реестри катары даярдалган. Ыкма 12 өлкөдө ийгиликтүү колдонулду, 25 миң укуктук ченемдик 

актыны кыскартууга жана жөнөкөйлөтүүгө жардам берди, бул өз учурунда бизнеске жылына 7,8 

миллиард долларды үнөмдөп калууга жардам берди.

Мындай татаал комплекстүү долбоор үчүн чоң техникалык жана эксперттик колдоону ЕККУнун 

Борбору көрсөттү.